Navigation Menu+

Adınızı Açıklayamayacağınız Gizli bir meslek: Gölge Yazarlık

Şub 18, 2009 / Öğle Yemekleri

Düşünün bir yazıyı yazacaksınız; tüm araştırmaları yapacaksınız ve takdirini başka birine bırakacaksınız. Benim karakterime kesinlikle uymayan bu tanımın, Osman Köroğlu gibi mütevazi  biri tarafından başarıyla yapıldığını gözlemledim.

Bir dergi veya gazeteden
gelen yazı teklifini zaman veya tecrübe yokluğundan geri çevirenlerimiz çoğunlukta. Kitap yazmak istediği halde vakit bulamayan birçok sekör profesyonelimiz bulunmakta.  Yoğun zamanlarda önemli
metinlerini hazırlaması için birisini aradığınızı veya şirketinizde size bağlı kişiyi görevlendirdiğinizi ve son anda yayına yetiştirilen haberi okuduğunuzda, beğenmediğiniz zamanları hatırlayın. Bunu profesyonel yoldan çözmenin anahtar kelimesi: Gölge Yazarlık ( Ghost Writing.)

Bilişim danışmanı Osman Köroğlu , içerik alanında pek de bilinmeyen bu işi, meslek edinmiş.

Kendisiyle güzel bir öğle
yemeğinde işinin ilgi çekici detaylarını konuştuk:

Osman Köroğlu

NBS:
Ghostwriting nedir?

 Osman
Köroğlu:
Daha çok yurt
dışında bilinen, yavaş yavaş ülkemizde de yaygınlaşmaya başlayan bir serbest
meslek. Türkçede "Ghostwriting" karşılığı "gölge yazarlık"
kullanılabilir. Bir gölge yazar, profesyonel biçimde başkaları için kitap,
makale, dosya konusu, rapor gibi içerikleri hazırlayan, bu konularda içerik
danışmanlığı yapan, ancak ortaya çıkan çalışmanın altına imzasını atmayan
kişidir. Bir tür serbest içerik sağlayıcıdır diyebiliriz. Müstear veya takma
isim kullanarak yazı yazma ile karıştırmamak lazım. İlgili içerikler kitap,
dergi, gazete ve web sitesi gibi ortamlarda yayınlanmak üzere başkaları adına
hazırlanır ve onların imzasıyla sunulur.

Gölge yazar bazen belli
bir aşamaya kadar hazırlanan içerikleri editoryal bakış açısıyla son haline
getirir, bazen de ilgili şahısla yaptığı görüşmeler ve bulduğu kaynaklar
çerçevesinde tüm içeriği sıfırdan hazırlar. Gölge yazarla yapılan anlaşmaya
göre bazen yayınlanan kitap gibi çalışmaların teşekkür bölümünde "sağladığı
katkılardan dolayı" teşekkür edilir ama bu nadirdir. Bazen kendimi Depardieu'nun
filmindeki, aynı kıza âşık olan arkadaşı Christian için Roxanne'e mektuplar
yazan Cyrano de Bergerac gibi hissettiğim de olur. Ama unutmamalı, imzası
yayınlanan kişi işin ruhunu ve rengini, gölge yazar bedenini ve elbisesini
verir.

İşin oldukça ilginç. Peki, bir gölge yazarın hizmetinden kimler faydalanır?

Çeşitli alanlarda
uzmanlaşmış, tecrübeli birçok insan ve bunların paylaşabileceği birçok bilgi ve
edinimleri var. Ancak bunları yazabilmek için ya zamanları ya da yazma tecrübeleri
yok.

Belli bir kalitede ve
sıklıkta düzenli yazı yazması gereken veya bir kitap yazmayı planlayan, ama bu
konuda tecrübesi veya zamanı olmayan herkes gölge yazarlık hizmetinden
faydalanabilir. Yöneticiler en önemli grup. Ayrıca politikacılar, modeller ve
sanatçılar da sayılabilir. Gölge yazarlık yaptığım kişiler arasında yok ama
bazı ulusal gazete yazarları da bu bağlamda sayılabilir. Türkiye'de yaygın olmadığından,
gölge yazarlık pek bilinmiyor. İhtiyaç sahibi hedef kitle de bu tür bir hizmeti
kimden alacağını bilmiyor. Çevremdekiler bu işi duyduklarında hayret etseler de
böyle bir ihtiyaç olduğunu kabul ediyorlar. Aynı zamanda akıllarına bu tür bir
hizmetten faydalanabilecek bir veya iki tanıdıkları geliyor ve beni onlarla
tanıştırıyorlar. Yöneticiler metin yazımında kendi asistan veya astlarından, reklam
veya tanıtım ajanslarındaki kontaklarından da faydalanırlar. Ancak özellikle
gölge yazara ihtiyaç duydukları durumlar da olabilir.

Yurtiçi veya yurtdışında bilinen örnekler var mı?

Süreli yayınlar ve
kitapları dışında bazı müzik eserlerinin güftelerinde bile gölge yazarlardan
faydalanılabiliyor. Yurtdışında en bilinen örnek Hillary Clinton'ın
hatıralarını yazan gölge yazar Maryanne Vollers. Kendisi bu alanda bir anda
alınabilecek en yüksek nakit ücreti almıştı. Ronald Reagan da Robert Lindsey'e
gölge yazarlıkla biyografisini yazdırdığı biliniyor. William Shatner veya nam-ı
diğer Kaptan Kirk, yazdığı kitaplar için gölge yazarlar kullanır.

İsim vermeden, Türkiye'de bir
TV sunucusunun yazdığı kitap için, bir başka köşe yazarının düzenli köşe
yazıları için, teknoloji alanında bir çokuluslu şirket yöneticisinin de kendi
şirketinin ülke çapında dağıtılan dergisindeki başyazısı için gölge yazarların
hizmetlerinden faydalandıklarını söyleyebilirim. Benim bildiklerim dışında da
var.

Yöneticim için bir dergi veya gazeteye yazı hazırlarken nelere dikkat
etmeliyim?

Bu soruyu podcast olarak buradan dinleyebilirsiniz

{enclose ghostwriting.mp3}

İlk olarak sabırlı
davranmalısın ve egonu bir kenara bırakmalısın. İlgili metin birkaç defa
olumsuz karşılanıp dönebilir. Bunu beklemiyorsan motivasyonun olumsuz
etkilenebilir, üretkenliğin düşebilir. Tasalanma, yazma tecrüben ve
muhataplarına ilişkin bilgin çoğaldıkça rahat edersin. Bunu sağlamak için
karşındakinin senden tam olarak ne beklediğini anlamalısın.

Öncelikle ilgili kişiyle ofis
veya iş çevresinde otuz dakikalık bir ön görüşme yapıp ses kaydını al. Konuşmaya
yumuşak bir giriş yapıp, detayları rahat bir iletişim ortamı sağlandıktan sonra
al. Metnin kişinin reklamı gibi kokmamasını veya iğreti durmamasını sağlamak
adına alabileceğin tüm ek bilgilere ihtiyacın olacak.

Bu görüşmede aynı zamanda
ne tür içerikleri, hangi sıklıkta, hangi üslupta hazırlamak gerektiği konusunda
belli çerçeveler çiz. Bunlar belirlendikten sonra bir ön çalışmayı yöneticiye ilet.
Onay verilirse süreç ilerler.

İşin en zor tarafı ilgili
kişinin tarzını, üslubunu olabildiğince yansıtacak içerikler ortaya koyabilmekte.
Üslubu aktarabilmek için, ilgili kişinin günlük hayatını, mesleki yazışmalarını,
konuşma, giyim, hayat tarzı özelliklerini olabildiğince ayrıntılı incelemek
gerekir. Böyle olmazsa dikkatli okurlar söz konusu içeriği başkasının
hazırladığını hemen anlar.

Kişinin farklı bir imajla
sunulması da mümkün. Böylece alanında şu veya bu sebepten sevilmeyen birisi
bile, gölge yazarın çalışmalarıyla ilgi odağı olabilir.

Mesela kişi belli bir yaşı
geçmiş olgun bir insansa, kullandığı kelimeler daha ağdalı olabilir. Yazıda daha
genç ve modern bir sözcük dağarcığı ile, belki arada yabancı dilden terim veya
kavramlar eşliğinde konuşturabilirsin. Sektöre veya ilgili yayının okur
kitlesine göre jargon kullanımına da dikkat etmek gerekir. Bir turizm sektörü
yayını ve bir teknoloji yayını birbirinden oldukça farklı hedef kitlelere
seslenir.

Makaleler için ilk adımlar
daha kısadır. Kitaplar için daha uzun bir veri toplama süreci gerekir. Örneğin
otobiyografilerde iki-üç gün ilgili kişiyle aynı mekânı paylaşıp, belki onun
evinde kampa girip, notlar alınıp ses kayıtları yapılır.

Biraz da yazının şekillendirilmesinden
bahsedeyim. İlk kuralımız çekici ve bilgilendirici bir başlık yazıyı okutur.
Ama yazı tatmin etmezse başlığın çekiciliği zararlı olur. "Nasıl yapılır" ve
"İpuçları" konulu başlıklar ilgi çeker. Yazının ilk cümlesi de okuru çekmeli,
okumayı sürdürmeye itmeli.

Başarılı olmak isteyen bir
gölge yazar adayı etkileyici yeteneklere sahip olmalıdır. Az önce anlattıklarım
dışında hızlı ve dakik çalışabilmesi, kaliteli bir işin getireceği
tanınmışlıktan ziyade alacağı ücretle tatmin olabilmesi gerekir.

Bir proje için gölge yazar bulmam gerekirse nelere dikkat etmeliyim? Gölge
yazarla nasıl çalışmalıyım?

Osman
Köroğlu:
Öncelikle projenin
tüm ayrıntılarını belirlemelisin. İş tanımı hazırlar gibi çalışmalısın. Gerekli
makale ve makalelerin sayfa sayısı, basılı ve çevrimiçi ortam tercihi, içerik
kelime veya karakter sayısı, gerekiyorsa özel yazı üslubu, zamanlama, yazılacak
mecranın özellikleri ve ödenecek bütçe en önemli konular. Makale tarzı işlerde
eğer kolay bulunmayan bir yayınsa, ilgili yayının önceki sayılarının gölge
yazara verilmesi de işi kolaylaştırır.

Doğru kişiyi seçme işe
alım süreci gibi de düşünülebilir. Ancak burada referans sorgulamak önemli,
çünkü gizlilik esas. Güvendiğin bir tanıdık tavsiye ederse rahat edersin. Gölge
yazardan gösterebilirse örnek yazılar isteyebilirsin. Son olarak yazılı sözleşme
yapıp, projeyle ilgili bitirme tarihini ve ödeme düzenini de belirlemelisin.

Osman Köroğlu

Paylaş